મહાકુંભ નગર (યુપી), 26 ફેબ્રુઆરી: પ્રયાગરાજમાં 45 દિવસ સુધી ચાલેલા વિશ્વના સૌથી મોટા ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મેળાવડા – મહાકુંભ 2025નું બુધવારે મહાશિવરાત્રીના અંતિમ સ્નાન ઉત્સવ સાથે સમાપન થયું.
૧૩ જાન્યુઆરીથી શરૂ થયેલા આ મેળામાં ભારત અને વિદેશના ૬૬ કરોડથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ ગંગા અને સંગમમાં ડૂબકી લગાવી હતી.
મેળા પ્રશાસન દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, બુધવારે સાંજે 6 વાગ્યા સુધીમાં, 1.44 કરોડથી વધુ ભક્તોએ ગંગા અને સંગમમાં ડૂબકી લગાવી હતી અને 13 જાન્યુઆરીથી ડૂબકી લગાવનારા લોકોની સંખ્યા 66.21 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે.
ભક્તોની આ સંખ્યા ચીન અને ભારત સિવાય અમેરિકા, રશિયા અને યુરોપિયન દેશો સહિત તમામ દેશોની વસ્તી કરતાં વધુ છે. વધુમાં, આ સંખ્યા મક્કા અને વેટિકન સિટી જતા યાત્રાળુઓની સંખ્યા કરતા પણ વધુ છે.
મહાકુંભ તેની સ્વચ્છતા માટે પણ સમાચારમાં હતો, જેમાં સફાઈ કર્મચારીઓએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. મહાકુંભ મેળામાં સ્વચ્છતા વિભાગના પ્રભારી ડૉ. આનંદ સિંહે પીટીઆઈ-ભાષાને જણાવ્યું હતું કે મેળા દરમ્યાન ૧૫,૦૦૦ સફાઈ કર્મચારીઓ ચોવીસ કલાક ફરજ બજાવતા હતા. તેમણે ઘણી શિફ્ટમાં સફાઈની જવાબદારીઓ ખૂબ જ સારી રીતે નિભાવી અને મેળામાં શૌચાલય અને ઘાટ સંપૂર્ણપણે સ્વચ્છ રાખ્યા. બધાએ તેના કામની પ્રશંસા કરી.
મહાકુંભ મેળામાં મૌની અમાવસ્યા પર થયેલી નાસભાગથી તેની છબી થોડી ખરડાઈ, પરંતુ આ ઘટનાની ભક્તોની શ્રદ્ધા પર કોઈ ખાસ અસર પડી નહીં અને લોકોનું આગમન અવિરત ચાલુ રહ્યું. ભાગદોડમાં 30 લોકોના મોત થયા હતા.
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી લઈને અનેક રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ, ફિલ્મ સ્ટાર્સ અને રમતગમત અને ઉદ્યોગ જગતની હસ્તીઓ સુધી, બધાએ મહાકુંભ મેળામાં સંગમમાં ડૂબકી લગાવી અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થાઓની પ્રશંસા કરી.
આ મહાકુંભમાં, નદીઓના સંગમની સાથે, પ્રાચીનતા અને આધુનિકતાનો સંગમ પણ જોવા મળ્યો જેમાં AI-સક્ષમ કેમેરા, એન્ટી-ડ્રોન વગેરે જેવી ઘણી અતિ-આધુનિક સિસ્ટમોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને ન્યાયી પોલીસને આ સિસ્ટમો પર તાલીમ આપવામાં આવી હતી.
જોકે, ફિલ્મ અભિનેત્રી મમતા કુલકર્ણીનું મહામંડલેશ્વર બનવું અને તેમને લઈને ઉભા થયેલા વિવાદ જેવા ઘણા વિવાદોને કારણે પણ આ મેળો સમાચારમાં રહ્યો હતો. આ ઉપરાંત, ગંગા પાણીની શુદ્ધતા અંગે રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (NPCB)નો અહેવાલ અને પછી સરકારને ટાંકીને ઘણા વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ગંગા પાણીની શુદ્ધતાની પુષ્ટિ પણ ચર્ચામાં હતી.
હિન્દુઓનું માનવું છે કે ગ્રહો અને નક્ષત્રોના વિશેષ જોડાણને કારણે, કુંભ અને મહાકુંભ દરમિયાન ગંગા અને સંગમમાં સ્નાન કરવાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.
“મારા માટે, મહાકુંભ ત્યારે સમાપ્ત થશે જ્યારે છેલ્લો ભક્ત સંગમમાં ડૂબકી લગાવશે,” ઋષિકેશના પરમાર્થ નિકેતન આશ્રમના વડા ચિદાનંદ સરસ્વતીએ પીટીઆઈને જણાવ્યું. તમે કહી શકો છો કે મેળો ગુરુવારે બ્રહ્મ મુહૂર્તની શરૂઆત સાથે સમાપ્ત થશે.
આ મેળા માટે એક નવો જિલ્લો – મહાકુંભ નગર જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો અને મેળાના આયોજન માટે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને વરિષ્ઠ પોલીસ અધિક્ષક સહિત પોલીસ અને વહીવટીતંત્રની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ રાજ્યનો 76મો અસ્થાયી જિલ્લો છે.
મહા કુંભ મેળાના તમામ 13 અખાડાઓએ ત્રણ મુખ્ય તહેવારો – મકરસંક્રાંતિ, મૌની અમાવસ્યા અને વસંત પંચમી પર અમૃત સ્નાન કર્યું. જોકે, મૌની અમાવાસ્યાના દિવસે થયેલી ભાગદોડની ઘટના બાદ, અખાડાઓનું અમૃત સ્નાન અધૂરું રહ્યું હતું, પરંતુ આખરે અખાડાના સંતો અને ઋષિઓએ અમૃત સ્નાન કર્યું અને વસંત પંચમી સ્નાન સાથે તેઓ મેળામાંથી બહાર નીકળી ગયા.
મૌની અમાવસ્યા પર બનેલી ઘટના અંગે રાજકારણીઓએ સરકાર પર નિશાન સાધવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ મહાકુંભને ‘મૃત્યુકુંભ’ કહ્યો હતો. જોકે, શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) એ આનો જોરદાર જવાબ આપ્યો. તે જ સમયે, સમાજવાદી પાર્ટી (SP) અને કોંગ્રેસે રાજ્ય સરકાર પર નાસભાગમાં મૃત્યુઆંક છુપાવવાનો આરોપ લગાવ્યો.
સમાજવાદી પાર્ટી સહિત વિપક્ષી પક્ષોએ પણ ભક્તોની સંખ્યા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, પરંતુ સરકારે કહ્યું હતું કે તે 1,800 AI કેમેરા, ડ્રોન અને 60,000 કર્મચારીઓ સહિત 3,000 થી વધુ કેમેરાનો ઉલ્લેખ કરીને ભક્તોની સાચી સંખ્યા આપશે.
એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ પીટીઆઈને જણાવ્યું હતું કે, “એઆઈ કેમેરાની સાથે, અમે યાત્રાળુઓની સંખ્યાનો અંદાજ કાઢવા માટે રોડવેઝ, રેલ્વે અને એરપોર્ટ અધિકારીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં હતા.”
મહાકુંભ મેળા દરમિયાન આગની ઘટનાઓ અટકાવવામાં ફાયર વિભાગે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી અને આગની માહિતી મળતાં જ તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવ્યા હોવાથી, જાનહાનિનો એક પણ કેસ નોંધાયો નથી. આ ઉપરાંત, શ્રદ્ધાળુઓની સુરક્ષા માટે 37,000 પોલીસકર્મીઓ અને 14,000 હોમગાર્ડ જવાનો તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ત્રણ જળ પોલીસ સ્ટેશન, 18 જળ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ અને 50 ‘વોચ ટાવર’ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
મહાકુંભમાં હાજરી આપનારા અગ્રણી મહાનુભાવોમાં ભૂટાનના રાજા જિગ્મે ખેસર નામગ્યેલ વાંગચુક, ઉદ્યોગપતિ મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી, એપલના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સની પત્ની લોરેન પોવેલ અને બ્રિટિશ રોક બેન્ડ કોલ્ડપ્લેના ક્રિસ માર્ટિનનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયાના લોકપ્રિય ચહેરાઓ હર્ષ રિચારિયા, માળા વેચનાર મોનાલિસા ભોંસલે અને ‘IIT બાબા’ તરીકે પ્રખ્યાત અભય સિંહ પણ આ મેળામાં હેડલાઇન્સમાં ચમક્યા.